01
Wat interoceptie omvat
Naast zien, horen of tasten zijn er waarnemingen die van binnenuit komen. Khalsa en collega's beschrijven interoceptie als een doorlopende weergave van de inwendige toestand van het lichaam, zowel bewust als onbewust.
Signalen uit het binnenste van het lichaam
Daartoe horen honger en verzadiging, dorst, hartslag en ademhaling, warmte en kou, aandrang om te plassen, pijn of het gevoel dat je ziek wordt. De National Autistic Society noemt precies zulke innerlijke toestanden als onderdeel van de zintuiglijke waarneming.
Waarnemen, duiden, handelen
Een signaal kan aankomen en toch verkeerd worden geduid – bijvoorbeeld honger als prikkelbaarheid. Het kan ook goed worden herkend en toch worden uitgesteld, omdat iets anders op dat moment je aandacht vasthoudt. In het dagelijks leven is het nuttig om deze stappen afzonderlijk te bekijken.
Drie niveaus in onderzoek
Garfinkel en collega's maakten bij 80 personen onderscheid tussen de nauwkeurigheid in een hartslagtest, de zelfinschatting via een vragenlijst en het besef van hoe goed die eigen inschatting klopt. De drie niveaus hingen maar gedeeltelijk samen. Wie zichzelf hoog inschat, scoort niet automatisch goed in de test – en omgekeerd.
Een proces, geen medische bevinding
Interoceptie beschrijft hoe waarneming werkt, geen aandoening. Khalsa en collega's stellen vast dat er tot nu toe weinig bewijs is dat interoceptieve metingen diagnoses, verloop of behandelresultaten voorspellen. Eén test of vragenlijst zegt daarom weinig over een persoon.
02
Autisme en ADHD: wat het wisselende onderzoek laat zien
Veel studies zijn klein, gebruiken verschillende tests en kijken vaak alleen naar de hartslag. De volgende bevindingen tonen tendensen in groepen, geen eigenschap van alle autistische mensen of mensen met ADHD.
Autisme: geen eenduidig patroon
Een meta-analyse van Klein, Witthöft en Jungmann (2025) analyseerde 31 studies. In vijf studies bij volwassenen met 132 autistische en 134 niet-autistische personen vond ze geen significant verschil in de nauwkeurigheid van hartslagwaarneming. Bij kinderen en jongeren en bij vragenlijsten waren de resultaten tegenstrijdig.
Zelfinschatting en test kunnen uiteenlopen
In een kleine studie van Garfinkel en collega's (2016) scoorden autistische volwassenen slechter in een hartslagtest, maar schatten ze hun lichaamswaarneming hoger in. Fiene en Brownlow vonden daarentegen bij 74 autistische volwassenen een lagere zelfgerapporteerde lichaams- en dorstwaarneming. De richting is dus niet eenduidig.
Alexithymie als mogelijke factor
Shah en collega's vergeleken 19 autistische en 19 niet-autistische volwassenen en vonden geen groepsverschil in hartslagnauwkeurigheid. Sterkere alexithymie hing daarentegen samen met een lagere nauwkeurigheid. De steekproeven waren klein; de vraag blijft open.
ADHD: weinig en kleine studies
Een systematisch overzicht van Bruton en collega's (2025) vond 18 studies. In drie van de vijf vergelijkende studies was de interoceptie bij ADHD lager; de twee studies bij volwassenen spraken elkaar tegen. Alle studies waren momentopnamen met vaak kleine groepen; een oorzaak van ADHD-symptomen valt daaruit niet af te leiden.
03
In het dagelijks leven: niet alleen op lichaamssignalen wachten
Als signalen laat, zwak of moeilijk te duiden binnenkomen, kunnen aanwijzingen van buitenaf een deel van het werk overnemen. Dit zijn redactionele suggesties om uit te proberen, geen training en geen behandeling van interoceptie.
Vaste ankers in plaats van spontane signalen
Plan maaltijden en drinkpauzes op vaste tijden of koppel ze aan terugkerende gebeurtenissen, bijvoorbeeld een glas water bij elk nieuw werkblok. Dan hoeft je lichaam niet eerst luid te worden voordat er iets gebeurt.
Korte check bij overgangen
Bij het wisselen tussen twee activiteiten zijn een paar vragen genoeg: gegeten? Gedronken? Toilet? Te warm of te koud? Een kort lijstje bij de deur of in je dagplanning is makkelijker dan voortdurend naar binnen luisteren.
Lange focusperiodes met een einde plannen
Bij diepe concentratie raken lichaamssignalen vaak op de achtergrond. Leg vooraf een eindpunt vast en zet iets eenvoudigs te eten en te drinken klaar, zodat je de overgang daarna niet eerst nog hoeft te plannen.
Als observeren belast of klachten aanhouden
Maakt aandacht voor je lichaam je onrustiger of ga je steeds controleren, laat het observeren dan los en houd je aan vaste tijden. Aanhoudende problemen met eten, drinken, pijn of naar het toilet gaan horen door een arts te worden onderzocht.
Concreet voorbeeld
Voorbeeld: een werkmiddag met vaste ankers
Een fictief voorbeeld laat zien hoe tijdstippen en overgangen lichaamssignalen kunnen aanvullen. Het is geen voorschrift en geen test van je eigen waarneming.
- 12.30 uurLunch volgens de klok, ook zonder duidelijk hongergevoel. Er staat iets eenvoudigs klaar.
- BlokwisselVoor elk nieuw werkblok: waterglas bijvullen en even naar het toilet gaan.
- 15.30 uurKorte check: gegeten, gedronken, warm genoeg, schouders ontspannen? Eén woord per vraag is genoeg.
- Onduidelijk signaalToenemende prikkelbaarheid tijdens het lezen wordt genoteerd als mogelijke honger en met een snack getest.
- Einde van het focusblokOpstaan en drinken, pas daarna berichten lezen.
- TerugblikNoteren welk anker paste – zonder de dag als geslaagd of mislukt te beoordelen.
Gepubliceerd en gecontroleerd op · Over de auteur
Bronnen voor inhoudelijke duiding
- Khalsa et al. (2018): Interoception and Mental Health – A Roadmap ↗Consensusdocument van een vakinhoudelijke top: definitie van interoceptie als het waarnemen, duiden en integreren van interne lichaamssignalen. Stelt vast dat er tot nu toe weinig bewijs is dat interoceptieve metingen diagnoses of behandelresultaten voorspellen.
- Garfinkel et al. (2015): Knowing your own heart ↗Abstract: 80 personen zonder diagnose; nauwkeurigheid, zelfinschatting en metacognitief bewustzijn als te onderscheiden niveaus. Alleen hartslagtaken, geen uitspraak over autisme of ADHD.
- Klein, Witthöft & Jungmann (2025): Interoception in individuals with autism spectrum disorder ↗Systematisch overzicht en meta-analyse met 31 studies: geen significant verschil in hartslagnauwkeurigheid in vijf studies bij volwassenen; wisselende resultaten bij kinderen en vragenlijsten. Beperkingen onder meer kleine steekproeven en verschillende methoden.
- Garfinkel et al. (2016): Discrepancies between dimensions of interoception in autism ↗Abstract: autistische volwassenen met een lagere nauwkeurigheid in hartslagtests en een hogere zelfinschatting van hun lichaamswaarneming. Kleine steekproef; volgens de analyse van Klein en collega's verschilde maar één van de twee hartslagtaken.
- Fiene & Brownlow (2015): Investigating interoception and body awareness in adults with and without ASD ↗Abstract: vragenlijstonderzoek met 74 autistische en 228 niet-autistische volwassenen; lagere zelfgerapporteerde lichaams- en dorstwaarneming. Alleen zelfrapportage, ongelijk samengestelde vergelijkingsgroep.
- Shah et al. (2016): Alexithymia, not autism, is associated with impaired interoception ↗Twee kleine experimenten, waaronder 19 autistische en 19 niet-autistische volwassenen: geen groepsverschil, maar wel een verband tussen alexithymie en lagere hartslagnauwkeurigheid. Eén enkele testtaak.
- Bruton et al. (2025): Diminished Interoceptive Accuracy in ADHD – A Systematic Review ↗Systematisch overzicht met 18 studies: in drie van de vijf vergelijkende studies lagere interoceptie bij ADHD, tegenstrijdige studies bij volwassenen, middelmatige studiekwaliteit, alleen dwarsdoorsnedegegevens.
- National Autistic Society: Autism and sensory processing ↗Begrijpelijke duiding van interoceptie als het waarnemen van honger, dorst, temperatuur, aandrang om te plassen, ziekte en verwonding. Algemene informatie, geen studie en geen concrete handleiding.
- Mahler et al. (2022): Pilotstudie naar het Interoception Curriculum ↗Abstract: voor- en nameting bij 14 autistische leerlingen zonder controlegroep, mede geschreven door de ontwikkelaar van het programma. Basis voor de FAQ-uitspraak dat bewijs voor de werkzaamheid van zulke trainingen ontbreekt.
Context en betrouwbare basisinformatie
Deze tekst combineert persoonlijke ervaringen met algemene informatie. Hij vervangt geen diagnose of behandeling. Medische achtergrondinformatie vind je in de officiële gezondheidsinformatie van de Duitse federale overheid over ADHD en autisme.
Geschreven door Max Anton Schneider, oprichter van meinsystem.app. Naar het verhaal
