De ander legt iets uit. Je bedenkt een vraag die je nog wilt stellen. Meteen beginnen? De hele zin in je hoofd herhalen? Of wachten en later niet meer weten wat je wilde zeggen?
Voor deze situatie kun je een korte gespreksvolgorde proberen: één punt benoemen, er ruimte voor vragen en het dan uitspreken. Dit artikel biedt een redactioneel voorstel voor mensen met ADHD. Het gesprek tussen Nika en Jo is verzonnen.
Welk ene punt wil je inbrengen?
Nika en Jo plannen een privé-uitstapje. Nika legt de heenweg uit. Jo merkt dat de terugweg nog openstaat. Het eigen punt begint simpelweg als ‘terugweg bespreken’. Later kan het de vraag worden: ‘Welke route willen we terug nemen?’
Kies één punt voor je poging. Een nieuw idee, een vraag over wat net gezegd is en een onderwerpwissel zijn verschillende bijdragen. Weet je welke je wilt inbrengen, dan kun je die zo aankondigen: ‘Ik heb daar een vraag over’ of ‘Daarna wil ik graag een ander onderwerp bespreken’.
Een trefwoord in plaats van je hele bijdrage
Jo schrijft ‘Terugweg?’ op een beschikbaar blaadje. Het woord verwijst naar de eigen open vraag. Daar hoeft nu geen volledige alinea uit te worden.
Past een notitie bij de situatie, probeer dan een woord dat je later weer begrijpt. Je kunt kort uitleggen: ‘Ik noteer mijn vraag voor als je klaar bent.’ Vind je de context bij het lezen niet meer terug, vraag dan na in plaats van iets aan te vullen dat niet gezegd is.
Vraag om een plek in het gesprek
Als Nika even pauzeert, zegt Jo: ‘Als je klaar bent met de heenweg, wil ik de terugweg nog bespreken.’ Daarmee is de bijdrage aangekondigd. Nika kan zeggen of er nog iets over de heenweg komt of dat er nu ruimte voor de vraag is.
Je kunt ook rechtstreeks vragen: ‘Ben je klaar met je punt, of zal ik nog wachten?’ Een pauze betekent niet automatisch dat een bijdrage af is. Spreek af wat bij dit gesprek past, in plaats van de ander een vast spreekritme toe te schrijven.
Begin met het aangekondigde punt
Wanneer Jo aan de beurt is, komt eerst de vraag over de terugweg. Het extra idee voor een ander uitstapje kan wachten. Daarna krijgt Nika ruimte om te antwoorden.
Soms is de vraag intussen al beantwoord. Dan kun je het trefwoord doorstrepen of zeggen: ‘Mijn punt over de terugweg is net duidelijk geworden.’ Je hoeft het niet opnieuw in te brengen omdat het is opgeschreven. Spreken jullie echt iets af, dan verdiept het artikel over gezamenlijke afspraken hoe je de bevestigde stand vastlegt.
Als je al hebt onderbroken
In een andere versie begint Jo over de terugweg, midden in Nika’s uitleg. Jo merkt het en zegt: ‘Ik onderbrak je. Vertel je punt alsjeblieft af.’ Daarna stopt Jo met praten en laat Nika doorgaan.
De zin heeft geen lange verklaring nodig. Ben je later aan de beurt, dan kun je terug naar je aangekondigde punt. Praten anderen over jouw bijdrage heen, dan kun je ook ruimte vragen: ‘Ik wil deze zin nog afmaken, daarna luister ik naar je.’ Daarna kun je afspreken wie verdergaat.
Houd open wat nog niet besproken is
Als het gesprek al eindigt, vraagt Jo: ‘De terugweg staat nog open. Bespreken we dat nu even of later?’ Een later moment is pas afgesproken als beide mensen het daadwerkelijk bevestigen. Anders blijft het een open vraag.
Een trefwoord voor een bijdrage is nog geen taak of gezamenlijk besluit. Ontstaat er na een overleg eigen werk, dan laat vergadernotities in acties omzetten die volgende stap zien. Maak tijdens het gesprek eerst onderscheid tussen al gezegd, duidelijk en nog open.
Het gesprek moet ook jou ruimte geven
Het NIMH noemt vaak onderbreken als mogelijk ADHD-symptoom. Dat beschrijft geen gebrek aan belangstelling voor de ander. Je mag ook om een passende gespreksvorm vragen: een pauze na lange uitleg, één punt tegelijk of achteraf iets schriftelijk toevoegen. Spreek dat samen af. Je hoeft niet voortdurend oogcontact te houden of elke zin mentaal te perfectioneren. Als anderen steeds over je heen praten, is alleen je eigen beurt leren nemen niet het hele antwoord.
Drie zinnen voor een kleine poging
Je kunt voor je volgende passende gesprek één formulering kiezen:
- ‘Ik heb daar een vraag over als je klaar bent.’
- ‘Mijn punt is de terugweg: welke route nemen we?’
- ‘Ik onderbrak je. Vertel alsjeblieft verder.’
Pas de woorden aan je situatie aan. Kijk daarna of het trefwoord begrijpelijk was en of er ruimte voor je aangekondigde punt kwam. Je mag iets bijdragen en de ander ruimte voor diens bijdrage laten.