AuDHD en oogcontact: moet ik je aankijken om te luisteren?
AuDHDADHDAutismeDagelijks leven

AuDHD en oogcontact: moet ik je aankijken om te luisteren?

Max Anton Schneider, oprichter van meinsystem.app
Max Anton Schneider

Oprichter van meinsystem.app

TL;DR – Kort samengevat

  • Luister je beter als je wegkijkt? Wat onderzoek naar oogcontact bij autisme beschrijft en hoe je aandacht, begrip en behoefte aan pauze concreet bespreekt.
  • ‘Kijk me aan als ik tegen je praat.’ Je probeert het. Nu denk je na over hoelang je moet kijken en wanneer je weer mag wegkijken. Ondertussen is de laatste zin van de ander aan je voorbijgegaan.

‘Kijk me aan als ik tegen je praat.’ Je probeert het. Nu denk je na over hoelang je moet kijken en wanneer je weer mag wegkijken. Ondertussen is de laatste zin van de ander aan je voorbijgegaan.

Misschien is het voor jou anders: aankijken tijdens het luisteren gaat prima, maar om zelf een zin te formuleren kijk je liever opzij. Of oogcontact is prettig met bekenden en vermoeiend met vreemden.

Je hoeft oogcontact niet te gebruiken als bewijs dat je luistert. Het gaat erom of jullie elkaar begrijpen en ontbrekende informatie kunnen verduidelijken. Dat kan ook met woorden, vragen of een korte schriftelijke reactie.

AuDHD is een informele naam voor het samen voorkomen van autisme en ADHD. Ervaringen verschillen; er bestaat geen kijkregel die bij iedereen past.

Wat onderzoek beschrijft

In een interviewstudie van Garvey, Ryan en Murphy beschreven negen autistische volwassenen onder meer dat bewust oogcontact maken het gelijktijdig luisteren of formuleren kon bemoeilijken. Ook vertrouwdheid met de gesprekspartner speelde mee. Dat zijn persoonlijke ervaringen van een kleine groep, geen meting van jouw aandacht en geen bevinding over iedereen met AuDHD.

Een eerdere studie van Trevisan en collega’s analyseerde openbare onlineverslagen van jongeren en volwassenen die aangaven autistisch te zijn. Sommigen beschreven ongemak, anderen vooral onzekerheid over sociale kijkregels. Diagnoses waren niet te controleren en de groep was niet representatief. De onderzoeken laten uiteenlopende ervaringen zien; ze toetsen niet of de gesprekssuggesties hieronder werken.

Kijken, luisteren en begrijpen zijn verschillende dingen

Iemand kan je aankijken zonder de inhoud op te nemen. Diegene kan ook wegkijken en je uitleg volgen. Uit de blik alleen kun je dus niet betrouwbaar afleiden wat is begrepen. Wegkijken bewijst evenmin dat iemand aandachtig luistert.

Als je echt iets hebt gemist, mag je zeggen: ‘Dat laatste punt heb ik niet meegekregen. Kun je het herhalen?’ Doen alsof je het begrijpt, vervangt de ontbrekende informatie niet.

In plaats van ‘Je kijkt weg, dus je luistert niet’ kun je iets concreets vragen: ‘Is duidelijk welk bestand ik bedoel?’ Dat hoort gezamenlijke verduidelijking te zijn, geen overhoring na iedere zin.

Zoek wat bij dit gesprek past

Je hebt geen trainingsschema nodig. Bij een terugkerende situatie kun je drie aspecten onderscheiden:

  • Praten of luisteren: wordt het lastiger terwijl je zelf formuleert of terwijl je informatie opneemt?
  • Blik of omgeving: is oogcontact belastend, of leiden bewegende schermen, geluiden en andere gesprekken je ook af?
  • Persoon en situatie: voelt een gesprek met een bekende anders dan een groepsvergadering?

Kies één concrete aanpassing: wegkijken tijdens het denken, een beetje schuin zitten of samen naar het document kijken. Als het patroon op tafel je ook afleidt, is dat geen nuttig rustpunt voor je blik. Je hoeft ook niet naar iemands voorhoofd te staren om oogcontact na te bootsen.

Het doel is kunnen deelnemen aan het gesprek. Hoeveel je kijkt, mag wisselen. Als je oogcontact prettig vindt, hoef je het niet te vermijden.

Drie zinnen die je bedoeling uitleggen

Een korte uitleg kan genoeg zijn, zonder een diagnose te noemen:

‘Ik kijk soms weg terwijl ik nadenk. Ik ben nog steeds bij het gesprek.’

‘Kunnen we naast elkaar naar de stukken kijken? Zo wil ik de punten graag doornemen.’

‘Ik heb even tijd nodig om te antwoorden. De stilte betekent niet dat ik je vraag negeer.’

Gebruik alleen wat voor jou klopt. Kun je het gesprek niet meer volgen, dan is ‘Ik heb een pauze nodig’ nauwkeuriger dan ‘Ik luister’. Wil je geen uitleg geven, dan kun je rechtstreeks om een passende gespreksvorm vragen.

Als je voortdurend je gezichtsuitdrukking en blik controleert, sluit het artikel over masking bij AuDHD daarop aan.

Vergaderingen en videogesprekken: maak de inhoud duidelijk

Spreek aan het begin af wat het doel is: een besluit, feedback of samen een bestand bekijken. Aandacht hoeft dan niet alleen via oogcontact te worden overgebracht.

In een videogesprek staan de cameralens en de gezichten op het scherm vaak op verschillende plekken. Naar deelnemers kijken betekent dus niet automatisch in de camera kijken. Ook daaruit hoort geen automatisch oordeel over belangstelling te volgen.

Als het past bij jullie behoeften, kun je camerapauzes afspreken, je eigen beeld verbergen of kort via de chat antwoorden. Dat zijn opties, geen verplichting om de camera uit te zetten. Wie lipbewegingen of gebarentaal moet kunnen zien, heeft een andere afspraak nodig. Ieders toegankelijkheidsbehoeften tellen mee.

Aan het einde kan een concrete reactie voldoende zijn: ‘Ik begrijp dat ik de eerste pagina nakijk en morgen reageer.’ Vraag na wat nog onduidelijk is. AuDHD na vergaderingen beschrijft hoe je daar een taak van maakt.

Een fictief voorbeeld: samen naar de schets kijken

Robin is een fictieve persoon met AuDHD. Tijdens een projectbespreking kijkt Robin nadenkend naar de tafel. Een collega vraagt of Robin nog meeluistert. Robin legt uit: ‘Ja. Als ik een voorstel formuleer, kijk ik vaak weg. Kunnen we samen naar de schets kijken?’

Ze draaien het papier zodat beiden het kunnen lezen. Robin wijst op het openstaande punt en stelt een vraag. Later mist Robin daadwerkelijk een detail en vraagt om herhaling. Niemand hoeft uit de blik af te leiden of alles is begrepen.

Het voorbeeld beschrijft een mogelijke afspraak. Het belooft niet dat ieder gesprek minder inspanning kost of dat iedereen begripvol reageert.

Goede communicatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid

De National Autistic Society benadrukt verschillende communicatievoorkeuren en de bijdrage van beide kanten. Ondersteuningsdoelen moeten aansluiten bij de betrokken persoon. Meer oogcontact hoeft dus niet jouw doel te zijn.

Als gesprekspartner kun je strakke eisen aan oogcontact loslaten, tijd geven om te antwoorden en concreet navragen wat onduidelijk is. Als luisteraar kun je kiezen hoe je belangstelling, begrip of behoefte aan pauze uitdrukt. Als gesprekken je regelmatig sterk belasten, mag je ondersteuning zoeken die rekening houdt met jouw doelen en grenzen.

Voor het volgende gesprek is een kleine afspraak genoeg: ‘Zo kan ik deelnemen. Zo laat ik weten wanneer ik iets mis.’

Context en betrouwbare basisinformatie

Dit artikel verbindt persoonlijke ervaring met algemene informatie. Het vervangt geen diagnose of behandeling. Medische basisinformatie vind je in de officiële gezondheidsinformatie van de Duitse overheid over ADHD en autisme.

Passend bij dit onderwerp

Tags

#audhd#oogcontact#communicatie#luisteren#dagelijks-leven