Wiedza · Dostrzeganie uczuć

Aleksytymia: Kiedy twoje własne uczucia są trudne do rozpoznania i nazwania

Aleksytymia oznacza trudności w rozpoznawaniu własnych uczuć, odróżnianiu ich od siebie i od doznań cielesnych oraz opisywaniu ich innym. W ujęciu naukowym jest cechą osobowości o różnym nasileniu, a nie odrębną diagnozą. W autyzmie jest stosunkowo dobrze zbadana; w przypadku ADHD istnieje tylko kilka małych badań.

Najważniejsze informacje

  • Aleksytymia oznacza trudności w rozpoznawaniu i opisywaniu uczuć, a nie brak uczuć lub współczucia.
  • To cecha osobowości o płynnym nasileniu, a nie diagnoza; wynik kwestionariusza nie opisuje w pełni osoby.
  • Autystyczni uczestnicy badań przeciętnie znacznie częściej uzyskują wysokie wyniki, ale dotyczy to tylko części osób. W przypadku ADHD danych jest niewiele i są niejednolite.
  • W życiu codziennym opisanie stanu ciała, sytuacji i potrzeb może przynieść ulgę, zanim wybierzesz odpowiednie słowo wyrażające emocje.

01

Co opisuje aleksytymia

Termin ten powstał na początku lat 70. XX wieku i dosłownie oznacza „brak słów na określenie uczuć”. Opisuje kilka części, które mogą mieć różny stopień intensywności u jednej osoby.

  1. Rozpoznawanie uczuć i odróżnianie ich od doznań fizycznych

    Zauważasz, że coś się dzieje: ściska cię w żołądku, barki są napięte, głowa pełna. Nadal nie jest jasne, czy to złość, zmartwienie, rozczarowanie czy głód. Tę trudność w rozpoznawaniu uważa się za jeden z głównych elementów pojęcia.

  2. Opisuj uczucia innym

    Nawet jeśli potrafisz rozpoznać uczucie, nie zawsze znajdujesz dla niego słowa. Na pytanie „Jak się z tym czujesz?” pojawia się wtedy tylko „Nie wiem” albo opis wydarzeń zamiast własnego przeżycia.

  3. Myślenie skierowane raczej na zewnątrz

    Popularne kwestionariusze sprawdzają też, czy ktoś zajmuje się raczej zewnętrznymi faktami niż własnymi stanami wewnętrznymi. Ten element budzi najwięcej kontrowersji pod względem pomiaru, jak pokazuje badanie Williamsa i Gotham.

  4. To nie brak uczuć lub empatii

    Aleksytymia nie oznacza bycia zimnym lub niezainteresowanym innymi. Uczucia mogą być silne, ale trudne do nazwania. Bird i Cook sugerują nawet, że niektóre trudności przypisywane autyzmowi można z większym prawdopodobieństwem wyjaśnić współistniejącą aleksytymią – wyraźnie jako hipoteza wymagająca dalszych testów.

Aktualna poranna rutyna z poszczególnymi krokami
Widoki aplikacji z przykładowymi danymi

02

Co pokazują badania nad autyzmem i ADHD – a co pozostaje otwarte

Większość danych pochodzi z kwestionariuszy samoopisowych, takich jak Toronto Alexithymia Scale (TAS-20). Wartość graniczna oddziela wartości „wysokie” od „niższych”. To narzędzie badawcze, a nie test diagnostyczny.

  1. Częściej występuje w autyzmie, ale nie u wszystkich

    Metaanaliza Kinnaird i współpracowniczek objęła 15 badań. W dziewięciu badaniach stosujących próg wysoki wynik osiągnęło średnio, z uwzględnieniem wag, 49,9% autystycznych i 4,9% nieautystycznych uczestników; w poszczególnych badaniach odsetek w grupach autystycznych wynosił od około 33 do 63%. Autorki podsumowują: częste, ale nie powszechne u wszystkich.

  2. Szacunki zależą od badanej próby

    W europejskim badaniu Oakley i współpracowników obejmującym osoby w wieku od 12 do 30 lat 29,1% spośród 179 autystycznych uczestników oraz 4,4% nieautystycznych uczestników przekroczyło próg. Różne grupy wiekowe, rekrutacja i pomiary prowadzą więc do różnych liczb; jedna wartość procentowa nie jest stałą wielkością.

  3. Kwestionariusze mają ograniczenia

    Williams i Gotham sprawdzili TAS-20 u 743 autystycznych dorosłych i w grupie porównawczej. Dopasowanie modelu w obu grupach było niewystarczające; problemy dotyczyły głównie części poświęconej myśleniu skierowanemu na zewnątrz. Zalecają korzystanie przede wszystkim z wyniku ogólnego i łączenie kilku metod pomiaru.

  4. Istnieją tylko małe badania dotyczące ADHD

    Nie znaleźliśmy przeglądu systematycznego poświęconego konkretnie aleksytymii w ADHD. W badaniu Edela i współpracowników obejmującym 73 dorosłych z ADHD, bez grupy kontrolnej, około 22% przekroczyło próg; według autorów średni wynik był niewiele wyższy niż w próbach populacyjnych. Inne małe badania podają wyższe odsetki. Nie można na tej podstawie ustalić wiarygodnej liczby dla ADHD.

03

W codzienności: od obserwacji do nazwania uczucia

Poniższe kroki są propozycjami redakcyjnymi do wypróbowania, a nie terapią ani gwarancją sukcesu. Mają ułatwiać rozmowy i własne decyzje, gdy nadal brakuje odpowiedniego słowa.

  1. Zacznij od swojego ciała i sytuacji

    Zamiast „Co czujesz?” możesz zapytać: Co zauważam w swoim ciele? Co się właśnie stało? Notatka typu „szczęka zaciśnięta, nie miałem przerwy po głośnym spotkaniu” jest już przydatnym opisem.

  2. Potrzeba może pojawić się przed uczuciem

    „Potrzebuję dziesięciu minut odpoczynku” to prośba pełna, nawet jeśli jeszcze nie wiesz, czy czujesz się urażony, czy po prostu wyczerpany. To uczucie można wyjaśnić później lub pozostawić otwarte.

  3. Używaj słów wstępnych i prostych skal

    „Raczej napięcie, może 6 na 10” albo krótka lista słów, takich jak zmęczenie, rozdrażnienie, smutek i niepokój, może być łatwiejsza niż swobodna odpowiedź. Słowo można później zmienić.

  4. Uzgodnij czas na przyjrzenie się odczuciom

    Z zaufanymi osobami możesz uzgodnić, że na pytanie o uczucia odpowiesz dopiero jutro albo na piśmie. Jeśli niejasność dotycząca własnych uczuć długotrwale cię obciąża lub towarzyszy jej silny lęk albo przygnębienie, warto skorzystać ze specjalistycznego wsparcia.

Konkretny przykład

Przykład: Po długim rodzinnym obiedzie

Fikcyjny przykład z codzienności pokazuje, jak od „Nie wiem” można dojść do pomocnej odpowiedzi. To nie test ani wytyczna, jak uczucia muszą wyglądać.

  1. PytanieW drodze do domu partnerka pyta: „Czy dzisiaj było ci z tym w porządku?”
  2. Pierwsza odpowiedź„W tej chwili nie wiem”. To szczera odpowiedź, a nie błąd.
  3. CiałoBól głowy, zgarbione ramiona, prawie nie jadłem, bo było głośno.
  4. SytuacjaTrzy godziny rozmów, mnóstwo pytań o pracę, ani minuty spokoju.
  5. Potrzeba„Potrzebuję dziś wieczorem spokoju i czegoś do jedzenia. Możemy porozmawiać jutro”.
  6. Następnego dniaPrzy odrobinie dystansu bardziej odpowiednią odpowiedzią może być „zirytowany pytaniami” lub „wyczerpany”. Jedno i drugie może tak być.

Opublikowano i sprawdzono: · O autorze

Źródła wyjaśnień merytorycznych

Kontekst i wiarygodne podstawy

Ten tekst łączy osobiste doświadczenia z ogólnymi informacjami. Nie zastępuje diagnozy ani leczenia. Podstawowe informacje medyczne znajdziesz w oficjalnym serwisie zdrowotnym niemieckiego rządu na temat ADHD i autyzmu.

Autor: Max Anton Schneider, założyciel meinsystem.app. Poznaj historię aplikacji

Często zadawane pytania

Co oznacza aleksytymia w prostych słowach?

Aleksytymia oznacza, że trudno jest rozpoznać własne uczucia, odróżnić je od doznań fizycznych i ubrać je w słowa. Uczucia istnieją, trudno je opisać i uzyskać do nich dostęp.

Czy aleksytymia to diagnoza czy choroba?

Nie. Aleksytymia nie jest odrębną diagnozą, ale raczej cechą osobowości, która może mieć różne nasilenie. W badaniach rejestruje się to najczęściej za pomocą kwestionariuszy typu TAS-20. Wysoka wartość kwestionariusza nie zastępuje profesjonalnej oceny.

Czy wszystkie osoby autystyczne mają aleksytymię?

Nie. W metaanalizie średnio około połowa uczestników autystycznych uzyskała wysoki wynik, a w innym badaniu prawie jedna trzecia. Wiele osób z autyzmem rozpoznaje i opisuje swoje uczucia bez większych trudności.

Czy aleksytymia występuje również w ADHD?

Poszczególne małe badania wykazały wyższy odsetek osób dorosłych z ADHD niż w grupach porównawczych, inne nie wykazały prawie żadnych różnic. Nie znaleźliśmy systematycznego przeglądu tego zagadnienia. Poza tym uczucia, które przychodzą szybko i silnie, to nie to samo, co uczucia trudne do rozpoznania.

Co aleksytymia ma wspólnego z sygnałami ciała?

Uczuciom często towarzyszą doznania fizyczne, takie jak bicie serca lub mdłości w żołądku. Ci, którym trudno jest sklasyfikować takie sygnały, czasami mają również trudności z radzeniem sobie z uczuciami. Strona poświęcona interocepcji z własnymi ograniczeniami wyjaśnia, jak blisko są one ze sobą powiązane.

Gdy nie chcesz polegać wyłącznie na odczuciu potrzeby w danej chwili

Zaplanuj przerwy, posiłki i krótkie przeglądy jako stałe punkty dnia.

Stwórz codzienną strukturę

Wymagane dane płatnicze · Możesz wypowiedzieć subskrypcję w dowolnym momencie